Các loại sâu bệnh hại lúa luôn là mối đe dọa lớn đối với năng suất và chất lượng hạt lúa, đặc biệt trong những vụ mùa có thời tiết thất thường. Việc hiểu rõ nguyên nhân gây bệnh, dấu hiệu nhận biết sớm và lựa chọn đúng giải pháp phòng trị sẽ giúp bà con chủ động bảo vệ ruộng lúa, hạn chế thất thoát và giữ vững năng suất trong mọi điều kiện thời tiết. Cùng Antinnong tìm hiểu ở bài viết dưới đây để tránh bị sâu bệnh hại lúa nhé.
Top các loại sâu bệnh hại lúa phổ biến nhất hiện hay
Rầy nâu
Rầy nâu và rầy lưng trắng là hai đối tượng gây hại nguy hiểm nhất trên ruộng lúa, đặc biệt trong vụ Xuân khi thời tiết ấm lên. Thông thường, rầy xuất hiện theo hai cao điểm:
Đợt 1: từ giữa đến cuối tháng 4, tấn công chủ yếu ở giai đoạn lúa đẻ nhánh – đứng cái, thường phát sinh thành ổ trên các giống như Bắc Thơm, Hương Thơm, D.ưu 527…
Đợt 2: gây hại mạnh từ thời kỳ lúa làm đòng đến trỗ, làm cây suy yếu, dễ lây lan dịch bệnh.
Rầy phát triển nhanh khi ruộng gieo sạ dày, thời tiết nóng ẩm và đặc biệt nguy hiểm vì chúng vừa chích hút làm cháy rầy, vừa là tác nhân truyền virus như vàng lùn, lùn xoắn lá — những bệnh khiến ruộng lúa có thể mất trắng nếu không xử lý sớm.
Dấu hiệu nhận biết
Rầy tập trung dày đặc ở gốc lúa, khi khua nhẹ sẽ bay thành từng đàn.
Lá lúa vàng nâu, khô từ gốc lên – biểu hiện rõ của cháy rầy.
Trường hợp nhiễm virus: cây lùn thấp, xoắn lá, sinh trưởng chậm và không trổ được.
Phòng trừ và cách xử lý hiệu quả
Để đạt hiệu quả cao, bà con cần thăm đồng thường xuyên, đặc biệt từ 20–40 ngày sau sạ. Tiến hành phun thuốc khi mật số rầy vượt ngưỡng ở giai đoạn đẻ nhánh và giai đoạn khi lúa làm đòng, trổ bông
Thuốc đặc trị rầy nâu
Nhóm không cần rẽ lúa khi phun:
Actara 25WG
Oshin 20WP
Chess 50WG
Sutin 5EC
Nhóm cần rẽ lúa để phun vào thân – gốc:
Bassa 50EC
Bassan 50EC
Nibas 50EC
Phun thuốc vào sáng sớm hoặc chiều mát, tuân thủ nguyên tắc 4 đúng, tránh phun khi gió mạnh hoặc ruộng đang ngập.
Rầy nâu bám dày trên thân lúa, truyền bệnh và gây cháy rầy hàng loạt.
Sâu cuốn lá nhỏ
Sâu cuốn lá nhỏ là dịch hại thường gặp trên lúa, xuất hiện mạnh vào vụ Xuân và cả vụ Hè Thu khi thời tiết nắng mưa xen kẽ. Chúng thường phát sinh hai đợt chính:
Lứa 1: gây hại ở thời kỳ lúa đẻ nhánh.
Lứa 2: phá mạnh từ giai đoạn đứng cái đến làm đòng – trổ, mật độ cao hơn và ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất vì tấn công lá đòng — bộ phận quyết định nuôi hạt.
Dấu hiệu nhận biết
Sâu non nhả tơ cuốn dọc hai mép lá, tạo thành ống bao để trú ẩn.
Bên trong bao, sâu ăn hết phần thịt lá, chỉ để lại lớp biểu bì trắng bạc.
Ruộng bị hại có biểu hiện xơ xác, lá bạc trắng hoặc nâu xám.
Mỗi sâu có thể phá 5–9 lá → làm giảm khả năng quang hợp.
Khi sâu lớn, chúng cắt mép lá, cuốn lại thành bao kín để hóa nhộng.
Gây hại mạnh nhất từ đẻ nhánh đến làm đòng, khiến ruộng sinh trưởng kém, hạt nhiều lép và giảm năng suất rõ rệt.
Phòng trừ và biện pháp xử lý
Thăm đồng thường xuyên, đặc biệt từ 7–40 ngày sau sạ để kịp phát hiện sâu tuổi nhỏ (dễ tiêu diệt nhất). Bà con cần tiến hành phun thuốc khi mật độ sâu khoảng 20-30 con/m2.
Thuốc đặc trị được khuyến cáo:
Homecyin 1.9EC
Hugo 95SP
Regent 800WG
Padan 95SP
Ammate 150SC
Rambo 800WG
Rigell 800WG
Sát Trùng Đan 90BTN
Lưu ý: Thời điểm phun hiệu quả nhất là 7 ngày sau khi bướm nở rộ, lúc sâu còn non, khả năng kháng thuốc thấp. Tuân thủ nguyên tắc 4 đúng (đúng thuốc – đúng liều – đúng lúc – đúng cách) để đạt hiệu quả cao.
Biện pháp canh tác
Gieo sạ với mật độ hợp lý, tránh sạ quá dày gây ẩm độ cao.
Bón phân cân đối, tránh dư đạm khiến sâu phát triển nhanh.
Kết hợp quản lý nước hợp lý để ruộng thông thoáng.
Sâu non cuốn lá làm tổ, ăn phần thịt lá khiến lúa giảm khả năng quang hợp.
Sâu đục thân lúa
Sâu đục thân bướm 2 chấm là một trong những đối tượng gây hại nặng trên lúa. Khi mật độ sâu cao, chúng có thể phá hoại trực tiếp thân lúa, làm giảm nghiêm trọng năng suất và chất lượng hạt. Dịch thường bùng phát mạnh vào các thời điểm thời tiết nóng ẩm, nhất là vụ Xuân và đầu vụ Hè Thu.
Dấu hiệu nhận biết sâu đục thân
Sâu thường xuất hiện từ 20–25 ngày sau sạ và tiếp tục gây hại đến tận giai đoạn lúa chín sáp.
Ở giai đoạn dưới 30 ngày sau sạ, cây còn khả năng tái sinh chồi nên mức độ thiệt hại thấp hơn.
Khi sâu tấn công từ 40 ngày sau sạ trở đi, cây không thể đẻ chồi bù → năng suất mất đáng kể.
Triệu chứng điển hình: Dảnh héo ở giai đoạn lúa non, đòng trắng khi lúa trổ: bông trắng, không có hạt, thân lúa bị đục rỗng, có mùn bột và lỗ nhỏ nơi sâu chui vào
Bà con cần theo dõi sát thời điểm bướm nở rộ, đặc biệt trong giai đoạn lúa đứng cái, làm đòng hoặc trỗ thường rơi vào đầu tháng 4 – đầu tháng 5
Biện pháp phòng trừ sâu đục
Quản lý canh tác: Không gieo sạ quá dày để giảm nơi trú ẩn của sâu. Bón phân cân đối, hạn chế đạm để ruộng không quá rậm rạp – tạo điều kiện cho bướm trưởng thành đẻ trứng.
Phun thuốc đúng thời điểm: Thời điểm tốt nhất để phun là 6–7 ngày sau khi quan sát thấy bướm xuất hiện, khi sâu ở tuổi nhỏ.
Một số loại thuốc đặc trị hiệu quả:
Regent 800WG / Regent 0.3G
Padan 95SP / Padan 3H
Hugo 95SP
Virtako 40WG
Rigell 800WG
Sát trùng đan 90BTN
Basudin 10H / Basudin 50ND
Prevathon
Nên phun 2 lần, cách nhau 5 ngày để đạt hiệu quả tối ưu.
Sâu đục phá bên trong thân, gây hiện tượng bông bạc, lúa lép nặng.
Bệnh đạo ôn
Bệnh đạo ôn (cháy lá, cháy cổ bông) là một trong những dịch hại nguy hiểm nhất trên lúa, có thể xuất hiện từ đầu vụ nhưng bùng phát mạnh nhất ở giai đoạn đẻ nhánh rộ → làm đòng → trổ. Trong điều kiện thời tiết ẩm, âm u, chênh lệch nhiệt độ ngày đêm cao, bệnh có thể lan cực nhanh và gây thất thu nghiêm trọng.
Phòng trừ đạo ôn lá
Với cây mạ: Nếu phát hiện bệnh sớm, cần xử lý bằng thuốc đặc trị trước khi nhổ cấy 5–7 ngày để hạn chế nguồn bệnh mang theo ra ruộng.
Trên ruộng lúa từ giai đoạn đẻ nhánh trở đi:
Theo dõi thường xuyên, đặc biệt ở những giống mẫn cảm với đạo ôn.
Khi thấy 3–5% lá nhiễm bệnh và thời tiết âm u – ẩm độ cao, cần:
Giữ mực nước ổn định trên ruộng.
Tạm ngừng bón đạm để tránh bệnh bùng phát mạnh.
Phun thuốc đặc trị theo khuyến cáo, một số loại hiệu quả gồm:
Hobine 75WP, Fuji-One 40WP, Beam 75WP, Flash 75WP, Bump 650WP, Kasai 16.2SC / 21.2WP,…
Phòng trừ đạo ôn cổ bông
Đạo ôn cổ bông cực kỳ nguy hiểm vì chỉ cần nhiễm nhẹ cũng làm bông lúa bị thắt lại, gãy gục và lép toàn bộ.
Bà con cần theo dõi sát điều kiện thời tiết ở giai đoạn lúa ôm đòng – chuẩn bị trổ và trổ đều.
Nếu gặp thời tiết thuận lợi cho nấm (mưa kéo dài, sương mù, ẩm độ cao), cần phun phòng 2 lần:
Lần 1: Trước trổ khoảng 7 ngày
Lần 2: Sau trổ khoảng 7 ngày
Có thể sử dụng các thuốc đặc trị giống như xử lý đạo ôn lá.
Lưu ý: Những ruộng đã bị đạo ôn lá ở giai đoạn sớm thì nguy cơ nhiễm đạo ôn cổ bông rất cao → bắt buộc phun phòng theo đúng lịch.
Vết bệnh hình thoi trên lá, dễ lan nhanh khi thời tiết ẩm và mưa nhiều.
Bệnh vàng lùn
Triệu chứng nhận biết
Lá lúa ban đầu xanh nhạt, sau chuyển vàng chanh → vàng da cam → vàng khô.
Vết vàng xuất phát từ chóp lá, lan dần xuống toàn bộ phiến lá và đến cả bẹ lá.
Cây bị bệnh thấp hơn bình thường, giảm mạnh số dảnh, khóm thưa và yếu.
Nếu nhiễm ở giai đoạn cây non: lúa chậm lớn, đẻ kém, khó trổ hoặc không trổ bông.
Mức độ gây hại
Năng suất giảm rất nặng, nhiều ruộng có thể mất trắng nếu bệnh bùng phát sớm.
Bệnh do rầy nâu truyền virus, nên tốc độ lây lan thường rất nhanh trên toàn ruộng.
Cây lúa lùn thấp, lá vàng cam – hậu quả nghiêm trọng do virus truyền qua rầy.
Bệnh lùn xoắn lá
Triệu chứng nhận biết
Cây lúa bị lùn hẳn, lá xoắn, dễ rách, màu sắc kém tươi.
Cây xuất hiện nhánh bất thường ở những đốt thân phía trên.
Đòng không vươn được, dẫn tới nghẹn đòng, không trổ.
Tác hại
Chiều cao cây giảm khoảng 40%, lá ngắn đến 50% so với lúa khỏe.
Bộ rễ kém phát triển, dễ đổ ngã và hấp thu dinh dưỡng kém.
Tỷ lệ bông không trổ thoát rất cao (20–80%).
Tỷ lệ hạt lép từ 18–84% tùy mức độ nhiễm.
Hậu quả: năng suất sụt giảm nghiêm trọng, nhiều ruộng thất thu lớn.
Lá lúa xoắn vặn, cây sinh trưởng kém – dấu hiệu điển hình do virus gây hại qua môi giới rầy.
Bệnh bạc lá
Triệu chứng nhận biết
Ở giai đoạn mạ: Bệnh tấn công mép lá và chóp lá, tạo nên các vệt dài ngắn không đều, màu xanh vàng – nâu bạc, sau đó khô quắt lại.
Ở giai đoạn lúa lớn: Vết bệnh thường bắt đầu từ đầu lá rồi lan ngược vào phía trong, đôi khi chạy dọc theo gân chính. Mô lá chuyển sang xanh tái, vàng lục, sau đó bạc trắng và khô rụi.
Thời điểm gây hại mạnh
Bệnh có thể xuất hiện từ mạ đến chín, nhưng đặc biệt nguy hiểm ở giai đoạn:
Làm đòng
Trổ – vào chắc
Đây là thời kỳ cây lúa rất nhạy cảm; nếu nhiễm bệnh nặng, khả năng quang hợp giảm mạnh, làm giảm tỷ lệ hạt chắc và năng suất cuối vụ.
Lá xuất hiện vệt bạc, cháy từ chóp lan dần xuống – bệnh nguy hiểm thường bùng phát mùa mưa.
Ốc bươu vàng
Trong điều kiện nắng nóng kéo dài, ốc bươu vàng thường vùi sâu xuống bùn, khiến bà con khó phát hiện và xử lý ngay từ đầu vụ. Tuy nhiên, khi ruộng bắt đầu được đưa nước vào để bón phân đợt 1, ốc sẽ bò lên mặt nước và tấn công mạnh vào lúa non, đặc biệt là những ruộng gieo sạ dày.
Cách phòng trừ ốc bươu vàng hiệu quả
Khi đưa nước vào ruộng giai đoạn bón phân lần 1, theo dõi mật độ ốc xuất hiện trên mặt ruộng.
Kết hợp thuốc bả mồi để tiêu diệt ốc ngay khi chúng bò lên ăn mạ.
Một số sản phẩm hiệu quả:
Toxbait: 5 kg/ha
Tomahawk: 20 kg/ha
Trộn bả mồi kèm theo phân, rải đều trên ruộng để thu hút và diệt ốc nhanh hơn.
Ốc cắn ngang thân lúa non, gây mất mật độ ruộng ngay từ đầu vụ.
Bọ trĩ hại lúa
Dấu hiệu nhận biết
Bọ trĩ thường bùng phát mạnh vào vụ Hè Thu, đặc biệt khi thời tiết nóng khô. Bà con có thể nhận diện sớm qua các biểu hiện:
Lá lúa vàng nhạt, đọt bị cuốn lại từ mép vào trong.
Khi nhúng tay ướt vuốt ngang đọt, sẽ thấy bọ trĩ li ti bám trên tay, màu vàng nâu đến nâu sậm.
Trên lá non xuất hiện nhiều chấm trắng li ti do bọ trĩ chích hút nhựa.
Giai đoạn gây hại mạnh nhất: mạ và đẻ nhánh.
Khi mật độ cao, chóp lá khô vàng, cong quăn và cả đầu lá có thể bị cháy.
Biện pháp phòng trị bọ trĩ hiệu quả
Xử lý giống ngay từ đầu vụ
Ngâm ủ và xử lý hạt giống đúng kỹ thuật để loại bỏ mầm bệnh, giảm khả năng bọ trĩ tấn công sớm.
Tăng sức chống chịu cho cây
Cung cấp nước đầy đủ, hạn chế để ruộng khô hạn.
Bón phân cân đối, ưu tiên lân (P₂O₅) để kích thích rễ khỏe.
Bón thúc đợt 1 sớm để lúa nở lá – nở đọt, giúp cây thoáng, bọ trĩ ít nơi trú ẩn và dễ bị tiêu diệt dưới ánh nắng.
Sử dụng thuốc bảo vệ thực vật
Có thể phun các thuốc đặc hiệu như: Regen xanh (đọc kỹ hướng dẫn trước khi dùng).
Khi phun cần tuân thủ nguyên tắc 4 đúng để đạt hiệu quả và đảm bảo an toàn.
Lá lúa bạc màu, sinh trưởng chậm do bọ trĩ chích hút nhựa cây.
An Tín Nông – Cung cấp vật tư nông nghiệp chính hãng giá sỉ
An Tín Nông là đơn vị phân phối vật tư nông nghiệp chính hãng giá sỉ, chuyên cung ứng số lượng lớn cho nhà vườn, hợp tác xã, đại lý và trang trại trên toàn quốc. Với mong muốn đồng hành cùng bà con trong canh tác bền vững, An Tín Nông mang đến danh mục sản phẩm phong phú, đáp ứng đúng nhu cầu thực tế như sau:
Đất trồng và giá thể: Cung cấp các dòng giá thể và đất trồng đạt tiêu chuẩn kỹ thuật, tối ưu hóa độ tơi xốp, giữ ẩm, thoát nước.
Phân bón các loại: Giúp cây trồng sinh trưởng mạnh, tăng năng suất và tối ưu chi phí đầu tư.
Thuốc bảo vệ thực vật: Đặc trị sâu bệnh, nấm hại, đảm bảo an toàn, hiệu quả và hạn chế kháng thuốc.
Hạt giống – vật tư: Năng suất cao, phù hợp nhiều mô hình canh tác khác nhau.
Dụng cụ, hệ thống tưới, thiết bị canh tác: Hỗ trợ nhà vườn và trang trại vận hành hiệu quả, tiết kiệm nhân công.
An Tín Nông – đồng hành cùng bà con với đầy đủ vật tư chuẩn chính hãng – giá sỉ tận tay.
Với nguồn hàng ổn định, giá sỉ tận kho, chính sách chiết khấu hấp dẫn và giao hàng nhanh trên toàn quốc, An Tín Nông cam kết mang đến giải pháp tối ưu nhất cho các mô hình sản xuất nông nghiệp từ nhỏ đến lớn.
VTNN AN TÍN NÔNG
Vật tư nông nghiệp Chính hãng – Giá sỉ Tận Tay
