Bệnh thán thư trên cam quýt là một trong những dịch hại nghiêm trọng nhất, dễ bùng phát khi thời tiết ẩm ướt và gây hại trên toàn bộ tán cây từ lá, hoa đến trái. Nấm bệnh phát triển rất nhanh, khiến trái sần sùi, nứt vỏ, rụng sớm và làm cây suy yếu rõ rệt nếu không xử lý kịp thời. Để bảo vệ vườn cây luôn khỏe mạnh, bà con cần nắm vững nguyên nhân, dấu hiệu sớm và các biện pháp phòng trị hiệu quả. Cùng Antinong tìm hiểu chi tiết để chủ động kiểm soát bệnh thán thư và nâng cao năng suất cho vườn cam quýt của mình.
Bệnh thán thư trên cam quýt là gì?
Bệnh thán thư (Anthracnose) trên cam quýt do nhóm nấm Colletotrichum spp. gây ra. Loại nấm này phát triển cực nhanh trong điều kiện:
Độ ẩm cao, mưa nhiều
Thời tiết nồm ẩm, sương mù buổi sáng
Tán cây rậm rạp, kém thông thoáng
Vườn vệ sinh kém, nhiều tàn dư thực vật
Nấm lây lan qua gió, nước tưới, côn trùng, tiếp xúc lá – cành, nên khả năng phát tán mạnh và bùng phát thành dịch là rất cao.
Bệnh thán thư là bệnh do nấm gây ra, thường xuất hiện trên trái, lá và cành cam quýt.
Nguyên nhân gây bệnh thán thư trên cam quýt
Bệnh thán thư trên cam quýt chủ yếu xuất phát từ nấm bệnh và điều kiện canh tác – môi trường thuận lợi cho nấm phát triển. Một số nguyên nhân quan trọng gồm:
Nấm Colletotrichum – tác nhân gây hại chính
Nấm Colletotrichum gloeosporioides và một số chủng Colletotrichum sp. là nguyên nhân trực tiếp gây bệnh thán thư. Bào tử nấm dễ dàng xâm nhập vào lá, cành non và vỏ trái thông qua các vết thương hoặc bề mặt ẩm ướt. Khi điều kiện thuận lợi, nấm phát triển mạnh tạo ra các vết thối nâu, cháy nám và làm giảm chất lượng trái nghiêm trọng.
Thời tiết ẩm ướt, mưa kéo dài
Độ ẩm cao, đặc biệt trong mùa mưa, là yếu tố làm bệnh bùng phát mạnh.
Nhiệt độ lý tưởng cho nấm phát triển nằm trong khoảng 23–30°C.
Mưa nhiều, sương mù hoặc vườn trồng thiếu thông thoáng khiến lá và trái luôn ẩm → tạo môi trường hoàn hảo cho nấm lây lan.
Chăm sóc không đúng kỹ thuật
Cây cam quýt bị suy yếu do:
Bón phân mất cân đối (thừa đạm, thiếu canxi – kali).
Tưới tiêu không hợp lý làm vườn ẩm kéo dài.
Tán lá rậm rạp, không tỉa cành giúp ánh sáng không lọt vào được.
Cây yếu dễ nhiễm nấm hơn và tốc độ lây lan cũng nhanh hơn cây khỏe.
Nguồn bệnh tồn lưu trong vườn
Nấm Colletotrichum có thể “ẩn náu” trong:
Tàn dư cành lá bệnh chưa dọn dẹp
Trái rụng dưới gốc
Đất và vỏ cây bị nhiễm nấm
Khi gặp điều kiện thuận lợi, bào tử nấm sẽ bùng phát trở lại và gây nhiễm trên diện rộng.
Lây lan qua nước, gió và dụng cụ canh tác
Bào tử nấm bị gió cuốn hoặc theo dòng nước mưa bắn lên tán cây gây nhiễm chéo.
Dụng cụ chưa khử trùng (kéo cắt cành, dao thu hoạch…) cũng có thể mang mầm bệnh từ cây này sang cây khác.
Con người, quần áo hoặc bao tay dính bào tử nấm cũng có thể vô tình phát tán bệnh trong vườn.
Vết thương do côn trùng gây ra
Rệp, rầy, bọ xít, sâu ăn lá tạo ra các vết thương mở trên lá và trái → đây là “cửa ngõ” để nấm dễ dàng xâm nhập và phát triển.
Thời tiết ẩm ướt, mưa nhiều và vườn rậm rạp tạo điều kiện cho nấm thán thư phát triển mạnh.
Triệu chứng bệnh thán thư trên cam quýt
Bệnh thán thư trên cam quýt gây hại trên nhiều bộ phận của cây, từ lá – hoa – cành – trái cho đến chồi non. Ở mỗi vị trí, nấm Colletotrichum tạo ra các biểu hiện đặc trưng giúp bà con dễ dàng nhận diện sớm. Dưới đây là tổng hợp triệu chứng đầy đủ và khoa học nhất:
Triệu chứng trên lá
Xuất hiện các đốm nhỏ ban đầu màu vàng nâu hoặc nâu xám, thường thấy rõ ở chóp lá hoặc rìa lá.
Vết bệnh lan rộng dần, viền xung quanh sẫm màu tạo thành các mảng cháy khô.
Khi bị nặng, nhiều đốm liên kết lại thành mảng lớn → lá rụng sớm, cây giảm khả năng quang hợp.
Một số trường hợp lá vàng toàn bộ trước khi rụng.
Triệu chứng trên hoa
Cánh hoa xuất hiện các đốm nâu cam.
Hoa dễ rụng, để lại phần cuống và đài hoa → ảnh hưởng trực tiếp đến tỷ lệ đậu trái.
Triệu chứng trên trái
Trên vỏ trái hình thành các đốm tròn nhỏ, màu vàng nhạt hoặc nâu sậm, hơi lõm vào bề mặt.
Vỏ bị khô ráp, sần sùi, vết bệnh lan nhanh trong điều kiện ẩm cao.
Nếu nặng, trái có thể nứt, chảy nhựa, mô thịt bên trong bị thối → trái non rụng hàng loạt.
Trái nhiễm nhẹ vẫn có thể lớn nhưng chất lượng giảm mạnh.
Triệu chứng trên cành – chồi – thân
Cành non xuất hiện các vết nâu hoặc đen, đôi khi có vết nứt nhỏ.
Khu vực bị bệnh có thể chảy nhựa, teo tóp hoặc khô chết.
Bệnh thán thư tiến triển nặng khiến chồi non héo rũ, sinh trưởng chậm, giảm khả năng ra hoa – kết trái.
Cây vàng, kém phát triển, giảm năng suất và chất lượng trái.
Trong điều kiện mưa nhiều – độ ẩm cao, bệnh có thể lan nhanh tạo thành ổ dịch trên toàn vườn.
Trái, lá và hoa xuất hiện các đốm nâu đen, lan rộng dần và gây thối mô cây.
Thời gian ủ bệnh và chu kỳ lây nhiễm của bệnh thán thư trên cam quýt
Thời gian ủ bệnh thán thư
Bệnh thán thư trên cam quýt thường có thời gian ủ bệnh khá ngắn, dao động từ vài ngày đến vài tuần, tùy theo điều kiện thời tiết và sức khỏe cây. Bào tử nấm Colletotrichum xâm nhập qua vết thương trên lá, cành hoặc vỏ quả, sau đó âm thầm phát triển trong mô cây trước khi tạo ra các triệu chứng như đốm nâu, cháy lá hoặc thối quả.
Chu kỳ lây nhiễm
Bào tử nấm lan truyền chủ yếu qua nước mưa, sương, gió, dụng cụ cắt tỉa và tàn dư cây bệnh.
Khi độ ẩm cao, nấm phát tán rất nhanh và dễ xâm nhập vào mô non.
Thời tiết ấm – ẩm (25–30°C) là điều kiện lý tưởng để nấm nảy mầm, xâm nhiễm và tái lây lan liên tục.
Ảnh hưởng mùa vụ
Vùng có khí hậu ẩm hoặc mưa nhiều thường ghi nhận bệnh bùng phát mạnh hơn. Ở giai đoạn mùa mưa hoặc khi vườn thiếu thông thoáng, chu kỳ lây nhiễm rút ngắn, bệnh có thể lan rộng chỉ trong 2–3 ngày.
Ý nghĩa trong quản lý bệnh
Nắm rõ thời gian ủ bệnh thán thư và chu kỳ lây nhiễm giúp bà con:
Chủ động phun phòng đúng thời điểm
Điều chỉnh tưới tiêu để giảm ẩm độ
Cắt bỏ và tiêu hủy bộ phận bệnh kịp thời
Hạn chế lây lan sang cây khỏe
Lựa chọn thuốc nấm phù hợp để cắt nguồn bệnh hiệu quả
Bệnh thán thư có thời gian ủ ngắn, lây lan nhanh qua nước mưa, gió và dụng cụ canh tác.
Tác hại của bệnh thán thư trên cam quýt
Bệnh thán thư không chỉ làm giảm năng suất mà còn ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe tổng thể của cây cam quýt. Khi bệnh thán thư lan rộng, cây và trái đều chịu tổn thương theo nhiều mức độ khác nhau:
Giảm năng suất nghiêm trọng: Bệnh thán thư làm rụng hoa, rụng trái non và gây thối quả, khiến số lượng trái thu hoạch giảm mạnh, đặc biệt ở vườn nhiễm nặng.
Hạ chất lượng và giá trị thương phẩm: Trái bị sần sùi, biến dạng, nứt vỏ hoặc chảy nhựa, dễ hỏng sau thu hoạch và khó tiêu thụ, làm giảm đáng kể giá bán.
Cây suy yếu, phát triển kém: Lá cháy thành mảng, rụng sớm; cành non khô héo; khả năng quang hợp giảm khiến cây chậm lớn, dễ mắc thêm bệnh khác.
Nguy cơ chết cây và tăng chi phí chăm sóc: Khi bệnh thán thư tấn công kéo dài, cây dần kiệt sức, có thể chết; đồng thời nông dân phải tốn thêm chi phí thuốc và phân bón để phục hồi.
Bệnh làm rụng hoa, rụng trái non, giảm mẫu mã và giá trị thương phẩm của cam quýt.
Cách phòng và trị bệnh thán thư trên cam quýt hiệu quả
Biện pháp canh tác và phòng ngừa
Chọn giống khỏe – kháng bệnh: Ưu tiên các giống cam quýt có sức đề kháng tốt, hạn chế nhiễm thán thư ngay từ đầu vụ.
Tạo điều kiện vườn thông thoáng: Trồng với mật độ hợp lý, tỉa cành – hạ tán thường xuyên để ánh sáng xuyên vào tán, giảm độ ẩm – yếu tố giúp nấm bùng phát.
Quản lý nước đúng cách: Tránh tưới phun lên lá; duy trì độ ẩm vừa phải, hạn chế để vườn ẩm kéo dài trong mùa mưa.
Vệ sinh vườn định kỳ: Thu gom và tiêu hủy lá rụng, quả bệnh, cành khô. Không bỏ tàn dư bệnh lại trong vườn vì nấm có thể tồn tại lâu trên vỏ quả, cành và lá già.
Khử trùng dụng cụ: Kéo cắt, dao, cưa… phải được vệ sinh sau mỗi lần sử dụng để tránh lây bệnh từ cây này sang cây khác.
Bón phân cân đối: Tăng cường lân – kali, giảm đạm trong mùa mưa để cây cứng cáp, tăng sức đề kháng tự nhiên.
Dùng chế phẩm vi sinh Bacillus subtilis: Tạo lớp bảo vệ tự nhiên trên bề mặt lá, ngăn nấm tấn công mô non.
Phun hỗn hợp Bordeaux (vôi + đồng): Giúp kháng khuẩn – kháng nấm nhẹ, phù hợp cho giai đoạn đầu mùa mưa hoặc phun phòng định kỳ.
Nước vôi trong: Phun lên thân giúp giảm ẩm và hạn chế sự phát triển của nấm ở khu vực gốc – thân.
Kết hợp phân bón lá sinh học: Tăng sức đề kháng và phục hồi cây sau khi bị bệnh tấn công.
Biện pháp hóa học
Áp dụng khi bệnh thán thư trên cam quýt đã xuất hiện hoặc trong điều kiện thời tiết thuận lợi cho nấm (ẩm cao, mưa kéo dài).
Thuốc đặc trị thán thư được khuyến cáo: Mancozeb, Azoxystrobin + Difenoconazole, Kasai, Beam, Bump, Flash (tùy mức độ nặng nhẹ)
Nguyên tắc phun:
Phun định kỳ 7–10 ngày/lần vào thời điểm bệnh dễ phát sinh (đầu – giữa mùa mưa).
Luân phiên hoạt chất để tránh kháng thuốc.
Phun vào sáng sớm hoặc chiều mát, không phun lúc nóng hoặc sắp mưa.
Lưu ý: Những vườn từng bị thán thư trong vụ trước cần phun phòng từ sớm và duy trì lịch phun ổn định.
Kết hợp vệ sinh vườn, cải tạo đất và xử lý đúng kỹ thuật giúp hạn chế bệnh hiệu quả.
Một số lưu ý giúp hạn chế bệnh thán thư trên cam quýt
Để quản lý vườn cam, quýt hiệu quả và ngăn bệnh thán thư tái phát, bà con cần lưu ý thêm một số điểm quan trọng như sau:
Ưu tiên giống có sức đề kháng cao: Lựa chọn các giống cam – quýt khỏe, ít nhiễm bệnh để giảm nguy cơ bùng phát ngay từ đầu vụ.
Trồng và chăm sóc đúng kỹ thuật: Bố trí mật độ hợp lý, đảm bảo vườn thông thoáng; quản lý tưới tiêu phù hợp để tránh ẩm độ kéo dài – yếu tố thuận lợi cho nấm phát triển.
Theo dõi vườn định kỳ: Khảo sát lá, cành, hoa và trái thường xuyên để phát hiện dấu hiệu sớm; xử lý ngay khi xuất hiện vết bệnh đầu tiên để hạn chế lây lan.
Kết hợp vệ sinh vườn: Loại bỏ lá rụng, cành bệnh và tàn dư thực vật nhằm giảm nguồn nấm tồn lưu trong vườn.
Chăm sóc cân đối, thoát nước tốt và theo dõi sớm giúp giảm nguy cơ phát sinh bệnh thán thư.
An Tín Nông – Cung cấp vật tư nông nghiệp chính hãng giá sỉ
An Tín Nông là đơn vị phân phối vật tư nông nghiệp chính hãng giá sỉ, chuyên cung ứng số lượng lớn cho nhà vườn, hợp tác xã, đại lý và trang trại trên toàn quốc. Với mong muốn đồng hành cùng bà con trong canh tác bền vững, An Tín Nông mang đến danh mục sản phẩm phong phú, đáp ứng đúng nhu cầu thực tế như sau:
Đất trồng và giá thể: Cung cấp các dòng giá thể và đất trồng đạt tiêu chuẩn kỹ thuật, tối ưu hóa độ tơi xốp, giữ ẩm, thoát nước.
Phân bón các loại: Giúp cây trồng sinh trưởng mạnh, tăng năng suất và tối ưu chi phí đầu tư.
Thuốc bảo vệ thực vật: Đặc trị sâu bệnh, nấm hại, đảm bảo an toàn, hiệu quả và hạn chế kháng thuốc.
Hạt giống – vật tư: Năng suất cao, phù hợp nhiều mô hình canh tác khác nhau.
Dụng cụ, hệ thống tưới, thiết bị canh tác: Hỗ trợ nhà vườn và trang trại vận hành hiệu quả, tiết kiệm nhân công.
An Tín Nông – đồng hành cùng bà con với đầy đủ vật tư chuẩn chính hãng – giá sỉ tận tay.
Với nguồn hàng ổn định, giá sỉ tận kho, chính sách chiết khấu hấp dẫn và giao hàng nhanh trên toàn quốc, An Tín Nông cam kết mang đến giải pháp tối ưu nhất cho các mô hình sản xuất nông nghiệp từ nhỏ đến lớn.
VTNN AN TÍN NÔNG
Vật tư nông nghiệp Chính hãng – Giá sỉ Tận Tay
