Bệnh khô cành cà phê là một trong những bệnh nấm nguy hiểm nhất, khiến cành chết khô, quả thối đen và làm năng suất sụt giảm nhanh chóng nếu không xử lý kịp thời. Bệnh thường âm thầm xuất hiện trong mùa mưa hoặc khi độ ẩm cao, khiến nhiều nhà vườn chỉ phát hiện khi cành đã khô rụng và cây suy yếu nặng. Để bảo vệ vườn cà phê khỏi nguy cơ thiệt hại lớn, Antinnong sẽ cùng bà con tìm hiểu rõ nguyên nhân, dấu hiệu nhận biết và các biện pháp phòng trị đúng kỹ thuật.
Bệnh khô cành cà phê là gì?
Bệnh khô cành cà phê (còn gọi là bệnh khô quả, chết cành) là một trong những bệnh nấm nghiêm trọng nhất trên cây cà phê, gây chết từng đoạn cành, khô quả, rụng trái và khiến năng suất giảm mạnh qua từng năm. Bệnh phổ biến ở tất cả các vùng trồng cà phê như Tây Nguyên, Tây Bắc, Đông Nam Bộ và có xu hướng bùng phát mạnh trong mùa mưa hoặc thời điểm ẩm độ cao.
Điều đáng lo ngại là bệnh khô cành cà phê thường tiến triển âm thầm, chỉ khi cành đã khô nâu và rụng lá nhiều thì nông dân mới phát hiện, lúc này cây đã bị tổn thương nặng.
Để bảo vệ vườn cà phê khỏi nguy cơ mất trắng, bà con cần hiểu rõ nguyên nhân, triệu chứng đặc trưng và các biện pháp phòng trị chuẩn khoa học.
Bệnh khô cành cà phê khiến trái đen, cành khô dần từ ngoài vào trong, làm cây suy kiệt nhanh chóng.
Nguyên nhân gây bệnh khô cành cà phê
Bệnh khô cành – khô quả trên cà phê hình thành chủ yếu do sự tấn công của ba nhóm nấm hại quan trọng:
Colletotrichum coffeanum: tác nhân gây thán thư, làm quả khô đen, rụng sớm và khiến cành bị teo tóp.
Cercospora sp.: nấm gây cháy lá và thối quả, làm cây suy yếu, từ đó thúc đẩy tình trạng khô cành lan rộng.
Corticium salmonicolor: thường gọi là nấm hồng, gây chết cành, tạo các mảng nấm màu hồng trên vỏ cành và làm giảm khả năng nuôi quả.
Ngoài tác nhân nấm, bệnh còn dễ bùng phát trong điều kiện bất lợi như vườn trồng quá dày, nhiều cỏ dại, độ ẩm cao, hoặc bón thừa đạm khiến cây mềm yếu. Thời tiết nắng nóng xen kẽ mưa kéo dài cũng là môi trường lý tưởng giúp nấm phát triển mạnh và lan nhanh trên toàn vườn.
Nấm bệnh, cây suy yếu, mất cân đối dinh dưỡng và điều kiện thời tiết bất lợi là nguyên nhân chính gây khô cành.
Điều kiện phát sinh và phát triển của bệnh khô cành cà phê
Nấm Colletotrichum coffeanum chỉ cần gặp nước là có thể bắt đầu nảy mầm. Trong điều kiện ẩm ướt, đặc biệt sau những cơn mưa chiều, bào tử nấm có thể kích hoạt và phát triển chỉ trong khoảng 4 giờ, sau đó nhanh chóng xâm nhập vào mô cây.
Mặc dù nấm sinh trưởng mạnh nhất khi nhiệt độ dưới 20°C, nhưng nếu môi trường xung quanh giàu dinh dưỡng và đủ độ ẩm, bào tử vẫn có khả năng nảy mầm trong biên độ rộng từ 20–35°C.
Sau khi xâm nhập, nấm thường có thời gian ủ bệnh từ 4–6 tuần trước khi biểu hiện rõ trên cành và quả. Khi gặp mưa lớn, gió mạnh hoặc sự tác động của côn trùng, bào tử rất dễ phát tán sang những cành khác, làm bệnh lan nhanh trên toàn vườn.
Bệnh thường khởi phát vào tháng 5–6, bùng mạnh nhất trong giai đoạn tháng 8–10 khi thời tiết ẩm ướt kéo dài. Đến cuối mùa mưa, khi lượng mưa giảm dần, tốc độ phát triển của nấm cũng chậm lại.
Thời tiết ẩm cao, vườn rậm rạp, thoát nước kém là môi trường lý tưởng để bệnh khô cành bùng phát.
Dấu hiệu nhận biết bệnh khô cành cà phê
Bệnh khô cành khô quả (thán thư cà phê) gây hại đồng thời trên quả – cành – lá, với các dấu hiệu đặc trưng mà bà con có thể nhận biết như sau:
Triệu chứng trên cành
Ban đầu trên cành xuất hiện những đốm nhỏ màu nâu, hơi lõm xuống và nằm dọc theo đốt cành.
Các cành bánh tẻ, đang hóa gỗ là đối tượng bị tấn công đầu tiên. Khi bệnh lan mạnh, các cành lớn cũng bị nhiễm.
Vết bệnh chuyển dần sang nâu đậm đến đen, khiến lá trên cành đó rụng sớm.
Nếu không xử lý, toàn bộ đoạn cành bị khô dần và chết hẳn, làm giảm khả năng nuôi quả.
Triệu chứng trên quả
Bệnh thường xuất hiện khi quả bước vào giai đoạn già – chuẩn bị chín, đặc biệt ở vị trí gần cuống – nơi nước đọng lâu.
Dấu hiệu ban đầu là lấm chấm đen hoặc nâu vàng, hơi lõm, sau đó loang rộng toàn quả.
Khi nặng, mô quả bị thâm đen, khô lại, dẫn đến rụng quả hàng loạt, ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất.
Ở cà phê vối, bệnh thán thư thường gây thối đen đầu quả, làm quả non rụng trước khi kịp chín.
Triệu chứng trên lá
Lá xuất hiện những đốm tròn nâu sẫm, có viền vàng nhạt bao quanh.
Các đốm bệnh lan theo dạng vòng đồng tâm, sau đó liên kết thành mảng lớn màu nâu đen giống như bị cháy lá.
Khi bệnh lan mạnh, lá rụng sớm khiến cành yếu nhanh và giảm sức nuôi quả.
Lá héo rũ, cành khô từng đoạn, trái chuyển đen và teo nhỏ là dấu hiệu điển hình của bệnh.
Tác hại của bệnh khô cành cà phê
Bệnh khô cành khô quả là một trong những bệnh hại gây thiệt hại nặng nề nhất cho cây cà phê, đặc biệt trên giống cà phê chè (Arabica) – vốn mẫn cảm hơn cà phê vối (Robusta). Khi bệnh xuất hiện và không được xử lý kịp thời, cây sẽ chịu nhiều tổn thất nghiêm trọng trên cành – lá – quả, ảnh hưởng trực tiếp đến sản lượng và sức khỏe vườn cây.
Mất cành, khuyết tán – cây suy yếu nhanh
Các cành bị nấm tấn công sẽ khô dần, lá rụng sớm khiến tán cây thưa và mất những cành dự trữ cho vụ sau.
Nếu bệnh lan rộng, nhiều đoạn cành có thể bị chết khô cùng lúc, làm giảm nghiêm trọng khả năng sinh trưởng của cây.
Trường hợp nặng, bệnh lan dọc thân, khiến cây kiệt sức và có thể chết hàng loạt nếu vườn không được chăm sóc tốt.
Rụng quả mạnh – thất thu sản lượng
Trên quả, nấm gây thối đen, làm hỏng phần nhân bên trong.
Quả bị bệnh khô lại rồi rụng từng đợt, khiến năng suất giảm rõ rệt.
Tỷ lệ rụng trái do bệnh có thể lên tới 10–12%, nhưng trong điều kiện bùng phát mạnh có thể cao hơn nhiều.
Giảm sức đề kháng – cây chậm lớn, dễ nhiễm bệnh khác
Khi lá bị bệnh và rụng sớm, cây không còn đủ diện tích quang hợp dẫn đến suy yếu toàn bộ hệ thống sinh trưởng.
Cây mất sức, chồi phát triển kém, đọt non dễ bị sâu bệnh thứ cấp tấn công.
Nếu bệnh kéo dài nhiều vụ liên tiếp, chất lượng nhân cà phê giảm mạnh, cây dễ thoái hóa và bị chết cục bộ.
Thiệt hại kinh tế lớn nếu không phòng trị kịp thời
Bệnh khô cành khô quả có thể làm giảm năng suất từ 30–75% tùy mức độ, gây tổn thất lớn cho bà con trồng cà phê, đặc biệt vào các năm mưa kéo dài và độ ẩm cao.
Lá héo rũ, cành khô từng đoạn, trái chuyển đen và teo nhỏ là dấu hiệu điển hình của bệnh.
Cách phòng và trị bệnh khô cành cà phê hiệu quả
Biện pháp xử lý và trị bệnh khô cành cà phê
Để kiểm soát bệnh khô cành cà phê hiệu quả và ngăn bệnh bùng phát trên diện rộng, bà con cần kết hợp đồng thời biện pháp sinh học và hóa học theo đúng kỹ thuật:
Bổ sung nấm đối kháng Trichoderma: Trichoderma giúp hạn chế nấm bệnh trong đất, kích thích bộ rễ khỏe và cải thiện cấu trúc đất. Nên rải hoặc tưới định kỳ đầu – giữa mùa mưa.
Kết hợp thuốc hóa học khi cần thiết: Trong trường hợp bệnh xuất hiện nhiều hoặc lan nhanh, việc dùng thuốc hóa học là biện pháp bắt buộc nhằm chặn đứng nguồn bệnh.
Nhóm hoạt chất mang lại hiệu quả cao: Các thuốc đặc trị thán thư, khô cành – khô quả thường chứa các hoạt chất như: Albendazole, Azoxystrobin, Difenoconazole, Carbendazim, Propiconazole, Benomyl kết hợp Copper oxychloride.
Nguyên tắc phun xịt đúng kỹ thuật:
Phun vào lúc thời tiết râm mát, không có gió lớn.
Ít nhất 2 lần, mỗi lần cách nhau 7–15 ngày để đảm bảo ngăn chặn vòng đời nấm bệnh.
Tốt nhất nên phun phòng đầu mùa mưa, khi nấm bệnh bắt đầu phát sinh mạnh và có nguy cơ lan rộng.
Cắt bỏ cành bệnh, kết hợp thuốc đặc trị và phục hồi dinh dưỡng giúp cây nhanh hồi sức.
Biện pháp phòng ngừa bệnh khô cành cà phê
Để hạn chế bệnh khô cành cà phê xuất hiện và lây lan trong vườn cà phê, bà con cần áp dụng đồng bộ các biện pháp canh tác, vệ sinh và quản lý vườn dưới đây:
Trồng với mật độ hợp lý để vườn thông thoáng: Tránh trồng quá dày vì dễ giữ ẩm và tạo điều kiện cho nấm phát triển. Khoảng cách phù hợp: 3–3,5 m cho giống TR4, TR9; khoảng 2,8 m cho cà phê dây và giống lùn.
Quản lý nước tưới đúng kỹ thuật: Duy trì độ ẩm cân đối để cây ra hoa – đậu quả đúng thời điểm, tránh tưới quá nhiều gây ẩm cao hoặc thiếu nước làm cây suy yếu.
Không dùng chung dụng cụ cho cây bệnh và cây khỏe: Dao kéo, cưa tỉa phải được khử trùng trước và sau khi sử dụng để hạn chế lây lan bào tử nấm.
Cắt tỉa và vệ sinh vườn định kỳ: Loại bỏ cành sâu bệnh, cành vô hiệu, cành khuất trong tán. Trong mùa mưa, cần thường xuyên dọn cỏ dại để vườn luôn thoáng và khô ráo.
Giảm cây che bóng trong mùa mưa: Chặt bớt cây che phủ để tăng ánh sáng và giảm độ ẩm – hai yếu tố quyết định tốc độ lây lan của nấm Colletotrichum.
Bón phân cân đối và hợp lý: Bổ sung đúng tỷ lệ đạm – lân – kali; hạn chế bón thừa đạm vì khiến tán cây rậm, ẩm và dễ nhiễm bệnh. Có thể dùng thêm phân vi lượng hoặc phân cải tạo đất để tăng sức đề kháng.
Xây dựng hệ thống thoát nước hiệu quả: Đảm bảo vườn không đọng nước sau mưa – đặc biệt quan trọng ở những khu vực có lượng mưa lớn liên tục.
Theo dõi và kiểm tra vườn thường xuyên: Quan sát các đốm bệnh trên lá, cành, quả để xử lý sớm trước khi bệnh lan rộng.
Sử dụng giống cà phê có khả năng kháng bệnh: Lựa chọn giống khỏe, ít mẫn cảm với thán thư để giảm nguy cơ nhiễm bệnh trong suốt chu kỳ canh tác.
Chăm sóc cân đối, tỉa cành thông thoáng và phòng bệnh định kỳ là cách bảo vệ vườn cà phê bền vững.
An Tín Nông – Cung cấp vật tư nông nghiệp chính hãng giá sỉ
An Tín Nông là đơn vị phân phối vật tư nông nghiệp chính hãng giá sỉ, chuyên cung ứng số lượng lớn cho nhà vườn, hợp tác xã, đại lý và trang trại trên toàn quốc. Với mong muốn đồng hành cùng bà con trong canh tác bền vững, An Tín Nông mang đến danh mục sản phẩm phong phú, đáp ứng đúng nhu cầu thực tế như sau:
Đất trồng và giá thể: Cung cấp các dòng giá thể và đất trồng đạt tiêu chuẩn kỹ thuật, tối ưu hóa độ tơi xốp, giữ ẩm, thoát nước.
Phân bón các loại: Giúp cây trồng sinh trưởng mạnh, tăng năng suất và tối ưu chi phí đầu tư.
Thuốc bảo vệ thực vật: Đặc trị sâu bệnh, nấm hại, đảm bảo an toàn, hiệu quả và hạn chế kháng thuốc.
Hạt giống – vật tư: Năng suất cao, phù hợp nhiều mô hình canh tác khác nhau.
Dụng cụ, hệ thống tưới, thiết bị canh tác: Hỗ trợ nhà vườn và trang trại vận hành hiệu quả, tiết kiệm nhân công.
An Tín Nông – đồng hành cùng bà con với đầy đủ vật tư chuẩn chính hãng – giá sỉ tận tay.
Với nguồn hàng ổn định, giá sỉ tận kho, chính sách chiết khấu hấp dẫn và giao hàng nhanh trên toàn quốc, An Tín Nông cam kết mang đến giải pháp tối ưu nhất cho các mô hình sản xuất nông nghiệp từ nhỏ đến lớn.
VTNN AN TÍN NÔNG
Vật tư nông nghiệp Chính hãng – Giá sỉ Tận Tay
