Bệnh Đốm Nâu Trên Lúa Nguyên Nhân Triệu Chứng Và Cách Phòng Trừ Hiệu Quả

Bệnh đốm nâu trên lúa thường âm thầm xuất hiện từ giai đoạn tượng đòng và gây hại mạnh khi lúa trổ, làm lá cháy, hạt lem đen và giảm khả năng vào gạo. Nếu không được phát hiện sớm, bệnh có thể làm suy giảm đáng kể năng suất và chất lượng hạt lúa, đặc biệt trong điều kiện thời tiết nóng ẩm. Cùng Antinnong tìm hiểu cách nhận biết đúng bệnh đốm nâu trên lúa và giải pháp phòng trừ phù hợp để hạn chế thất thu.

Bệnh đốm nâu trên lúa là gì?

Bệnh đốm nâu trên lúa là bệnh do nấm gây ra, phổ biến ở hầu hết các vùng trồng lúa và có thể xuất hiện trong nhiều vụ sản xuất. Tác nhân chính là nấm Cochliobolus miyabeanus (dạng vô tính Bipolaris oryzae), thường gây hại chủ yếu trên lá, ngoài ra còn xuất hiện trên bẹ lá, thân, cổ bông và hạt lúa.

Bệnh phát sinh mạnh khi cây lúa sinh trưởng kém, ruộng thiếu dinh dưỡng hoặc gặp điều kiện thời tiết nóng ẩm, mưa nhiều. Khi nhiễm bệnh, khả năng quang hợp giảm, cây yếu, đẻ nhánh kém và dễ bị các bệnh khác tấn công chồng chéo, làm giảm năng suất, đặc biệt nghiêm trọng trong vụ Hè Thu.

Bệnh đốm nâu là gì và hình ảnh thực tế giúp bà con dễ dàng nhận diện bệnh trên lá lúa.

Bệnh đốm nâu là gì và hình ảnh thực tế giúp bà con dễ dàng nhận diện bệnh trên lá lúa.

Biểu hiện của bệnh đốm nâu trên lúa

Bệnh đốm nâu trên lúa thường xuất hiện và gây hại mạnh từ giai đoạn tượng đòng đến trổ chín, tập trung chủ yếu trên các bộ phận phía trên mặt đất như lá và hạt. Tùy mức độ nhiễm bệnh và thời điểm phát sinh, triệu chứng có thể khác nhau, nhưng dễ nhận biết qua các dấu hiệu sau:

Biểu hiện trên lá lúa

  • Ở giai đoạn đầu, trên lá xuất hiện những chấm nhỏ màu nâu nhạt, kích thước không đồng đều, có thể thấy ở cả hai mặt lá.
  • Sau đó, vết bệnh lan rộng thành đốm tròn hoặc hình bầu dục, màu nâu đỏ, xung quanh có viền sẫm màu hoặc quầng vàng nhạt.
  • Khi mật độ vết bệnh tăng cao, các đốm liên kết lại làm lá lúa vàng cháy, khô dần, ruộng lúa trông xơ xác, dễ nhầm lẫn với hiện tượng cháy nắng hoặc thiếu dinh dưỡng.

Biểu hiện trên hạt lúa

  • Nấm bệnh xâm nhập vào hạt làm xuất hiện đốm nâu hoặc nâu đen trên vỏ trấu.
  • Trường hợp nặng, hạt bị lem đen, lép lửng, gạo bên trong kém phát triển, ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất và chất lượng gạo.
  • Hạt lúa nhiễm bệnh có thể mang mầm nấm, trở thành nguồn lây lan nguy hiểm cho vụ sản xuất tiếp theo nếu dùng làm giống.

Biểu hiện ở giai đoạn mạ, cây con

  • Bệnh đốm nâu cũng có thể gây hại ngay từ giai đoạn hạt giống nảy mầm.
  • Cây mạ bị bệnh thường có rễ mầm thối đen, thân mảnh, sinh trưởng kém hoặc phát triển dị dạng, làm giảm tỷ lệ cây khỏe ngay từ đầu vụ.
Cận cảnh các biểu hiện đặc trưng của vết bệnh đốm nâu trên lá lúa qua từng giai đoạn phát triển.

Cận cảnh các biểu hiện đặc trưng của vết bệnh đốm nâu trên lá lúa qua từng giai đoạn phát triển.

Nguyên nhân gây bệnh đốm nâu trên lúa

Bệnh đốm nâu trên lúa xuất phát chủ yếu từ tác động của nấm gây bệnh, kết hợp với điều kiện đất đai, thời tiết và kỹ thuật canh tác không phù hợp.

Tác nhân chính gây bệnh là nấm Cochliobolus miyabeanus, trong đó dạng vô tính thường được ghi nhận với tên Bipolaris oryzae. Loại nấm này không chỉ gây hại trên lúa mà còn xuất hiện trên một số cây trồng khác, tuy nhiên lúa là đối tượng bị ảnh hưởng phổ biến và rõ rệt nhất.

Nấm đốm nâu phát triển mạnh trên các chân ruộng nghèo dinh dưỡng, đặc biệt là thiếu Kali, đất cát, đất nhiễm phèn – nhiễm mặn hoặc ruộng bị ngộ độc hữu cơ. Những điều kiện này làm bộ rễ lúa phát triển kém, khả năng hút dinh dưỡng suy giảm, từ đó tạo cơ hội cho nấm xâm nhập và gây bệnh.

Bên cạnh đó, thời tiết nóng, ẩm và mưa nắng xen kẽ là môi trường rất thuận lợi cho nấm sinh sôi. Trong những giai đoạn khô hạn kéo dài hoặc ruộng bị úng nước, đất dễ bị biến động pH, phát sinh phèn hoặc độc chất, khiến cây lúa suy yếu và giảm sức chống chịu với bệnh.

Ngoài yếu tố tự nhiên, việc sử dụng giống lúa mang mầm bệnh từ vụ trước, bón phân không cân đối (thừa hoặc thiếu đạm), cũng làm gia tăng nguy cơ phát sinh bệnh đốm nâu trên đồng ruộng.

Tìm hiểu nguyên nhân và môi trường thuận lợi khiến nấm bệnh đốm nâu phát sinh và lây lan mạnh.

Tìm hiểu nguyên nhân và môi trường thuận lợi khiến nấm bệnh đốm nâu phát sinh và lây lan mạnh.

Hậu quả của bệnh đốm nâu trên lúa

Bệnh đốm nâu không gây hại ồ ạt trong thời gian ngắn, nhưng lại tác động âm thầm và kéo dài, làm suy giảm nghiêm trọng năng suất và chất lượng lúa nếu không được kiểm soát kịp thời.

Ở giai đoạn ngâm ủ và cây con, nấm bệnh có thể làm rễ mầm bị thối đen, lá mầm phát triển bất thường, cây con sinh trưởng yếu, thậm chí chết sớm, dẫn đến mật độ ruộng không đồng đều ngay từ đầu vụ.

Khi bệnh lan rộng trên ruộng, lá lúa xuất hiện nhiều vết đốm nâu liên kết, khiến lá dần khô cháy, ruộng lúa có màu đỏ nâu đặc trưng. Việc lá bị tổn thương làm giảm mạnh khả năng quang hợp, đặc biệt nếu bệnh tấn công vào ba lá đòng, quá trình nuôi hạt và tích lũy tinh bột bị ảnh hưởng trực tiếp.

Ở giai đoạn trổ – vào chắc, bệnh đốm nâu gây hiện tượng hạt không vào gạo, xuất hiện nhiều hạt lem lép, lép lửng hoặc hạt có đốm sẫm giống “trứng cút”. Hậu quả là năng suất ruộng lúa giảm rõ rệt, có thể mất từ 20–30% sản lượng trong điều kiện bệnh phát sinh nặng.

Không chỉ làm giảm sản lượng, bệnh còn khiến chất lượng hạt gạo suy giảm, gạo kém đầy, dễ nứt, màu sắc xấu và giảm giá trị thương phẩm, gây thiệt hại kinh tế kép cho người trồng lúa.

Những hậu quả nghiêm trọng của bệnh đốm nâu làm lá cháy vàng, ảnh hưởng trực tiếp đến quang hợp và năng suất.

Những hậu quả nghiêm trọng của bệnh đốm nâu làm lá cháy vàng, ảnh hưởng trực tiếp đến quang hợp và năng suất.

Biện pháp phòng trừ bệnh đốm nâu trên lúa hiệu quả

Để kiểm soát bệnh đốm nâu trên lúa một cách bền vững, bà con cần kết hợp đồng bộ giữa biện pháp canh tác, sinh học và hóa học, ưu tiên phòng bệnh từ sớm thay vì xử lý khi bệnh đã phát sinh nặng.

Biện pháp canh tác phòng bệnh từ đầu vụ

Canh tác hợp lý là nền tảng quan trọng giúp hạn chế mầm bệnh và tăng sức chống chịu cho cây lúa:

  • Lựa chọn giống lúa sạch bệnh, giống xác nhận, có nguồn gốc rõ ràng từ các cơ sở sản xuất uy tín; không sử dụng thóc thịt hoặc giống lấy từ ruộng đã từng nhiễm bệnh.
  • Xử lý hạt giống trước khi gieo sạ để loại bỏ mầm nấm tồn tại trên vỏ trấu, đồng thời sàng lọc hạt lép, hạt lửng giúp cây khỏe ngay từ giai đoạn mạ.
  • Gieo sạ đúng thời vụ và mật độ hợp lý, tránh sạ quá dày làm ruộng rậm rạp, ẩm độ cao – điều kiện thuận lợi cho nấm phát triển.
  • Cải tạo đất trước khi xuống giống, đặc biệt với các ruộng nhiễm phèn, nhiễm mặn hoặc ngộ độc hữu cơ bằng cách bón vôi, xử lý rơm rạ và tăng cường hệ vi sinh có lợi.
  • Quản lý dinh dưỡng cân đối, không bón thừa đạm, chú trọng bổ sung kali, canxi, magie, silic và các nguyên tố trung – vi lượng để giúp cây lúa cứng khỏe, kháng bệnh tốt hơn.
  • Chủ động quản lý nước, tránh để ruộng quá khô hoặc úng kéo dài, nhất là trong giai đoạn làm đòng – trổ.

Biện pháp sinh học an toàn và bền vững

Biện pháp sinh học giúp kiểm soát bệnh theo hướng thân thiện với môi trường và hạn chế kháng thuốc:

  • Sử dụng nấm đối kháng và chế phẩm sinh học để ức chế nấm gây bệnh đốm nâu trong đất và trên cây.
  • Cơ chế tác động của vi sinh vật có lợi là cạnh tranh dinh dưỡng, tiết enzyme ức chế nấm bệnh, đồng thời kích thích hệ miễn dịch tự nhiên của cây lúa.
  • Biện pháp này đặc biệt phù hợp khi áp dụng phòng bệnh sớm hoặc kết hợp với canh tác hữu cơ – an toàn.

Biện pháp hóa học khi bệnh có nguy cơ bùng phát

Trong điều kiện thời tiết thuận lợi cho nấm phát triển mạnh hoặc khi bệnh xuất hiện trên ruộng, cần can thiệp bằng thuốc BVTV đúng kỹ thuật:

  • Ưu tiên sử dụng thuốc trừ nấm có phổ tác dụng phù hợp, chứa các nhóm hoạt chất như Triazole, Strobilurin hoặc các hoạt chất phối hợp được phép lưu hành tại Việt Nam.
  • Phun thuốc ở giai đoạn bệnh mới chớm xuất hiện, đặc biệt trước và trong thời kỳ làm đòng – trổ để bảo vệ lá đòng và hạt lúa.
  • Tuân thủ nghiêm ngặt nguyên tắc “4 đúng” (đúng thuốc, đúng liều, đúng lúc, đúng cách), đồng thời luân phiên hoạt chất để hạn chế hiện tượng kháng thuốc.
  • Phun thuốc vào sáng sớm hoặc chiều mát, đảm bảo thuốc phủ đều lá và bông lúa; sử dụng đầy đủ trang bị bảo hộ để đảm bảo an toàn cho người phun.
Các biện pháp canh tác và kỹ thuật phun thuốc đúng cách để phòng trừ và kiểm soát bệnh đốm nâu hiệu quả.

Các biện pháp canh tác và kỹ thuật phun thuốc đúng cách để phòng trừ và kiểm soát bệnh đốm nâu hiệu quả.

Lưu ý khi quản lý bệnh đốm nâu trên lúa

Để việc phòng trừ bệnh đốm nâu đạt hiệu quả cao và hạn chế rủi ro cho vụ sau, bà con cần ghi nhớ các điểm quan trọng sau:

  • Ưu tiên phòng bệnh sớm, không chờ đến khi ruộng lúa bị nhiễm nặng mới xử lý.
  • Theo dõi ruộng thường xuyên từ giai đoạn tượng đòng đến trổ, nhất là khi thời tiết nóng ẩm, mưa nắng xen kẽ.
  • Không sử dụng giống lấy từ ruộng đã từng nhiễm bệnh để tránh mang mầm nấm sang vụ sau.
  • Bón phân cân đối, hạn chế thừa đạm, tăng cường kali và trung – vi lượng để cây khỏe, lá đòng bền.
  • Khi sử dụng thuốc BVTV, cần chọn đúng thuốc, đúng thời điểm, ưu tiên phun khi bệnh mới chớm xuất hiện.
  • Tuân thủ nghiêm ngặt nguyên tắc “4 đúng” và luân phiên hoạt chất giữa các lần phun để hạn chế kháng thuốc.
  • Phun thuốc vào sáng sớm hoặc chiều mát, đảm bảo phủ đều lá và hạn chế rửa trôi khi gặp mưa.
  • Kết hợp canh tác – sinh học – hóa học để quản lý bệnh bền vững, tránh lạm dụng thuốc hóa học.
Những lưu ý quan trọng trong quá trình chăm sóc đồng ruộng để quản lý tốt bệnh đốm nâu và bảo vệ mùa màng.

Những lưu ý quan trọng trong quá trình chăm sóc đồng ruộng để quản lý tốt bệnh đốm nâu và bảo vệ mùa màng.

An Tín Nông – Cung cấp vật tư nông nghiệp chính hãng giá sỉ

An Tín Nông là đơn vị phân phối vật tư nông nghiệp chính hãng giá sỉ, chuyên cung ứng số lượng lớn cho nhà vườn, hợp tác xã, đại lý và trang trại trên toàn quốc. Với mong muốn đồng hành cùng bà con trong canh tác bền vững, An Tín Nông mang đến danh mục sản phẩm phong phú, đáp ứng đúng nhu cầu thực tế như sau:

  • Đất trồng và giá thể: Cung cấp các dòng giá thể và đất trồng đạt tiêu chuẩn kỹ thuật, tối ưu hóa độ tơi xốp, giữ ẩm, thoát nước.
  • Phân bón các loại: Giúp cây trồng sinh trưởng mạnh, tăng năng suất và tối ưu chi phí đầu tư.
  • Thuốc bảo vệ thực vật: Đặc trị sâu bệnh, nấm hại, đảm bảo an toàn, hiệu quả và hạn chế kháng thuốc.
  • Hạt giống – vật tư: Năng suất cao, phù hợp nhiều mô hình canh tác khác nhau.
  • Dụng cụ, hệ thống tưới, thiết bị canh tác: Hỗ trợ nhà vườn và trang trại vận hành hiệu quả, tiết kiệm nhân công.
An Tín Nông – đồng hành cùng bà con với đầy đủ vật tư chuẩn chính hãng – giá sỉ tận tay.

An Tín Nông – đồng hành cùng bà con với đầy đủ vật tư chuẩn chính hãng – giá sỉ tận tay.

Với nguồn hàng ổn định, giá sỉ tận kho, chính sách chiết khấu hấp dẫn và giao hàng nhanh trên toàn quốc, An Tín Nông cam kết mang đến giải pháp tối ưu nhất cho các mô hình sản xuất nông nghiệp từ nhỏ đến lớn.

VTNN AN TÍN NÔNG
Vật tư nông nghiệp Chính hãng – Giá sỉ Tận Tay

———————
Hotline: 0909.612.274
Email: antinnong.vn@gmail.com
Website: https://antinnong.com
Địa chỉ: 9 Đường số 1, KDC Thành Ủy, Hiệp Bình, Thủ Đức, HCM

Rate this post

Sản phẩm nổi bật

Xem sản phẩm dành riêng cho bạn

Vật tư trồng Rau, Củ, Quả

Vật tư trồng Sầu Riêng

Vật tư trồng Bưởi, Cam, Chanh

Vật tư Cafe, Hồ Tiêu

Vật tư trồng Lúa

Vật tư trồng Hoa, Kiểng

Danh mục sản phẩm

Xem tất cả sản phẩm

Phân bón các loại

Thuốc trị sâu, nấm

Hạt giống Chất lượng

Giá thể trồng cây

Chậu trồng cây

Thiết bị canh tác, tưới tiêu