Cách Phòng Trị Bệnh Đạo Ôn Trên Lúa Hiệu Quả Giúp Bà Con Giữ Năng Suất Cả Vụ

Bệnh đạo ôn trên lúa là một bệnh hại nguy hiểm do nấm Magnaporthe oryzae gây ra, dễ bùng phát trong điều kiện ẩm cao và mưa kéo dài. Bệnh có thể gây cháy lá, gãy cổ bông, lép hạt và làm giảm năng suất nghiêm trọng. Nhận biết sớm và quản lý đúng kỹ thuật là yếu tố then chốt để bảo vệ ruộng lúa. Cùng Antinnong tìm hiểu cách phòng và trị bệnh đạo ôn hiệu quả nhất.

Bệnh đạo ôn trên lúa là gì?

Bệnh đạo ôn (Blast) là một trong những bệnh hại nguy hiểm nhất trên cây lúa, do nấm Magnaporthe oryzae gây ra. Bệnh có thể xuất hiện quanh năm nhưng thường bùng phát mạnh khi thời tiết mưa nhiều, không khí ẩm cao và trời âm u, đặc biệt trong các giai đoạn mẫn cảm như lúa đẻ nhánh, làm đòng và trổ.

Loại nấm này có khả năng tấn công hầu hết các bộ phận của cây lúa, bao gồm:

  • Cổ bông
  • Cổ gié
  • Đốt thân

Nếu không phát hiện và xử lý kịp thời, bệnh đạo ôn có thể khiến lá cháy khô hàng loạt, gây thất thu nghiêm trọng thậm chí dẫn đến mất trắng.

Bệnh đạo ôn là bệnh do nấm gây hại, thường xuất hiện trên lá, thân và cổ bông lúa.

Bệnh đạo ôn là bệnh do nấm gây hại, thường xuất hiện trên lá, thân và cổ bông lúa.

Nguyên nhân gây bệnh đạo ôn trên lúa

Bệnh đạo ôn được gây ra bởi nấm Pyricularia grisea, còn được gọi bằng tên hữu tính là Magnaporthe grisea – một loại nấm có khả năng tấn công mạnh vào lá, cổ bông và thân lúa. Đây là tác nhân nguy hiểm vì sinh sản nhanh, phát tán rộng và thích nghi tốt trong điều kiện ẩm thấp.

Trong quá trình gây hại, nấm tiết ra các độc tố như piricularin và acid picolinic. Những độc tố này hòa tan trong nước, lan rộng trên bề mặt lá và làm chết tế bào mô lá, từ đó tạo nên các vết bệnh đặc trưng dạng mắt én. Chính cơ chế gây hại bằng độc tố khiến bệnh đạo ôn có khả năng bùng phát mạnh và khó kiểm soát nếu không xử lý kịp thời.

Nguyên nhân chính gây bệnh đạo ôn là thời tiết ẩm cao, sương nhiều và bón thừa đạm.

Nguyên nhân chính gây bệnh đạo ôn là thời tiết ẩm cao, sương nhiều và bón thừa đạm.

Dấu hiệu nhận biết bệnh đạo ôn trên lúa

Khi mới xuất hiện, vết bệnh là một chấm nhỏ màu trắng, sau chuyển dần sang nâu đỏ như đầu kim.Các vết này lan rộng nhanh, tạo thành hình thoi đặc trưng: phần giữa rộng, hai đầu nhọn, tâm xám tro, viền nâu đậm và vòng ngoài vàng nâu.

Khi nhiều vết bệnh nối lại, lá sẽ cháy từng mảng và nặng hơn có thể cháy trụi toàn bộ, làm rễ thối và cây không phục hồi.Cụ thể như sau:

Đạo ôn trên lá

  • Vết bệnh có dạng hình mắt, dài theo gân lá, tâm xám, viền nâu.
  • Bắt đầu từ một đốm trắng nhỏ rồi sậm màu dần.
  • Khi lan rộng, các vết nối liền nhau khiến lá nâu khô và chết từng phần hoặc toàn bộ bụi lúa.

Đạo ôn cổ lá

  • Xuất hiện chủ yếu ở điều kiện thời tiết âm u, ẩm và trên những giống dễ nhiễm.
  • Cổ lá xuất hiện vết nâu, khiến lá gãy rũ xuống rồi khô héo sau vài ngày.
  • Bệnh thường phát sinh khi trên lá đã có dấu hiệu đạo ôn và gặp mưa đêm hoặc sương mù dày.

Đạo ôn nhánh gié

  • Xuất hiện sau khi gié lúa đã “cong trái me”.
  • Nấm tấn công các nhánh gié, làm hạt lép, không no tròn.

Đạo ôn cuống hạt

  • Gây hại từ giai đoạn cong trái me trở về sau.
  • Tấn công cuống hạt, làm hạt lép nhiều và dễ rụng khi thu hoạch.
  • Nhà nông thường gọi hiện tượng này là “muối hạt”.
Dấu hiệu dễ nhận biết là vết bệnh hình thoi, cháy lá, khô cổ bông và lép hạt.

Dấu hiệu dễ nhận biết là vết bệnh hình thoi, cháy lá, khô cổ bông và lép hạt.

Điều kiện khiến bệnh đạo ôn phát triển và lan nhanh

Nấm Pyricularia grisea (tên khác: Magnaporthe oryzae) tồn tại rất lâu ngoài môi trường nhờ bào tử và sợi nấm bám trong rơm rạ, lúa chét và nhiều loài cỏ ký chủ phụ quanh ruộng như lồng vực, đuôi phụng, cỏ chỉ, lúa ma… Các nguồn bệnh này phát triển quanh năm và sẵn sàng bùng phát khi thời tiết thuận lợi.

Bào tử nấm thường hình thành vào ban đêm và dễ gây hại mạnh trong điều kiện:

  • Nhiệt độ mát
  • Không khí ẩm cao
  • Trời âm u, sương mù
  • Mưa kéo dài

Những ruộng có bóng râm, ruộng trũng hoặc thoát nước kém thường bị nặng hơn. Việc gieo sạ dày, giống nhiễm bệnh, hoặc bón thừa phân đạm cũng làm ruộng trở thành môi trường lý tưởng để bệnh đạo ôn bùng phát.

Ruộng rậm rạp, ẩm độ cao là điều kiện thuận lợi để bệnh đạo ôn phát triển mạnh.

Ruộng rậm rạp, ẩm độ cao là điều kiện thuận lợi để bệnh đạo ôn phát triển mạnh.

Cơ chế lây lan và mức độ nguy hiểm

Bệnh đạo ôn chủ yếu lây qua gió mang theo bào tử. Chỉ sau 1 ngày, bào tử có thể nảy mầm và xâm nhập vào mô lá. Khoảng 2 ngày sau, các đốm nhỏ như kim bắt đầu xuất hiện; đến ngày 5–7, nấm đã sản sinh thế hệ bào tử mới và tiếp tục phát tán.

Trong quá trình xâm nhiễm, nấm tiết ra độc tố như Alpha–picolinic acid và Pyricularin, khiến tế bào lá bị chết nhanh, làm cây lúa suy yếu và vết bệnh lan rộng thành các đốm hình mắt én. Mỗi vết bệnh có thể giải phóng 2.000–6.000 bào tử/ngày, khiến dịch bệnh lây lan cực nhanh.

Khi nhiều vết bệnh chụm lại, lá sẽ cháy loang thành từng mảng, nặng hơn có thể cháy trụi cả bụi lúa. Trên ruộng nhìn từ xa sẽ thấy những vùng lõm nâu bạc – hiện tượng bà con thường gọi là “lúa sụp mặt”.

Bệnh đạo ôn lây lan nhanh qua gió, nước và tàn dư cây trồng trong ruộng.

Bệnh đạo ôn lây lan nhanh qua gió, nước và tàn dư cây trồng trong ruộng.

Biện pháp phòng và trị bệnh đạo ôn trên lúa

Biện pháp phòng bệnh đạo ôn trên lúa hiệu quả

Để hạn chế bệnh đạo ôn bùng phát và bảo vệ ruộng lúa ngay từ đầu vụ, bà con nên thực hiện các biện pháp canh tác và quản lý đồng ruộng theo các nhóm giải pháp sau:

  • Luân canh cây lúa với các cây trồng cạn để cắt nguồn nấm, thu gom rơm rạ, cỏ dại và xử lý sạch tàn dư sau thu hoạch.
  • Ưu tiên giống ít nhiễm đạo ôn; xử lý hạt bằng nước nóng 54°C hoặc thuốc đặc trị để tiêu diệt bào tử bám trên hạt.
  • Thực hiện làm đất đúng kỹ thuật, cho đất nghỉ giữa hai vụ, đồng thời san bằng mặt ruộng và tạo rãnh thoát nước cách nhau 4–5 mét để ruộng thông thoáng và giảm độ ẩm.
  • Gieo sạ với mật độ vừa phải, không vượt quá 120 kg/ha, giúp lúa giáp tán muộn và không tạo điều kiện cho nấm phát triển sớm.
  • Theo dõi màu lá để điều chỉnh, hạn chế bón đạm lúc cuối đẻ nhánh và trước trổ, tránh tạo môi trường thuận lợi cho nấm.
  • Giữ mực nước hợp lý tùy thời điểm sinh trưởng; khi ruộng đã nhiễm bệnh nên giữ nước xăm xắp để làm chậm lây lan.
  • Kiểm tra ruộng hằng ngày để phát hiện chấm kim, vết mắt én; khi có dấu hiệu xuất hiện phải ngừng đạm và triển khai xử lý kịp thời.

Biện pháp trị bệnh đạo ôn trên lúa khi ruộng đã nhiễm

Khi ruộng lúa đã xuất hiện chấm kim hoặc vết đạo ôn điển hình, bà con cần xử lý ngay theo đúng kỹ thuật để ngăn bệnh lan rộng và bảo vệ năng suất. Các giải pháp trị đạo ôn nên được thực hiện đồng bộ như sau:

  • Phát hiện sớm và xử lý kịp thời: Quan sát ruộng mỗi 1–2 ngày; khi thấy chấm kim trắng hoặc nâu dưới ánh sáng ngược, bà con phải tiến hành phun thuốc ngay để chặn sự bùng phát.
  • Sử dụng thuốc đặc trị đúng hoạt chất: lựa chọn các nhóm thuốc có hiệu lực cao như Fenoxanil (FENO XANH ATP), Kitazin 50EC, New Hinosan 30EC, Beam 75WP, Fujione 40EC, Trizol hoặc Rabcide. Nếu thời tiết tiếp tục ẩm mát, nên phun lặp lại sau 7–10 ngày.
  • Quản lý ruộng sau khi phun: giữ mực nước xăm xắp để hạn chế bệnh lan thêm; thu gom lá bệnh nặng mang ra khỏi ruộng; tuyệt đối không bón đạm trong giai đoạn bệnh đang phát triển.
  • Xử lý đạo ôn cổ bông – cổ gié: phun thuốc đặc trị trước trổ 7–10 ngày để bảo vệ cổ bông, cổ gié, giảm hạt lép và gãy cổ bông; có thể kết hợp phân bón lá giúp cây đứng lá và nuôi hạt tốt hơn.
  • Tăng cường sức đề kháng cho cây: dùng thêm phân trung – vi lượng giúp lá dày khỏe, giảm khả năng nhiễm bệnh và hỗ trợ phục hồi ruộng sau khi bị đạo ôn tấn công.
  • Theo dõi ruộng sau xử lý: tiếp tục kiểm tra mỗi ngày, nếu còn xuất hiện vết mới hoặc thời tiết thuận lợi cho nấm, tiếp tục luân phiên hoạt chất để tránh kháng thuốc.
  • Hạn chế các yếu tố làm bệnh nặng hơn: không phun phân bón lá chứa đạm, không để ruộng khô đột ngột hoặc ngập sâu; giữ ruộng thông thoáng, đặc biệt ở những vùng thường bị đạo ôn.
Cần áp dụng biện pháp phòng trị tổng hợp để kiểm soát bệnh đạo ôn hiệu quả và bền vững.

Cần áp dụng biện pháp phòng trị tổng hợp để kiểm soát bệnh đạo ôn hiệu quả và bền vững.

5 sai lầm phổ biến khi phòng trừ bệnh đạo ôn trên lúa

Chỉ phun thuốc khi bệnh đã bộc phát nặng

Nhiều bà con chỉ bắt đầu phun thuốc khi vết bệnh đã lan rộng trên lá hoặc khi đạo ôn cổ bông làm bông “gãy cổ”. Việc xử lý muộn khiến thuốc không còn phát huy hiệu quả, bệnh đã xâm nhập sâu và gây thiệt hại trực tiếp đến năng suất.

Sử dụng sai loại thuốc hoặc thuốc chất lượng kém

Một số hộ nông vẫn dùng thuốc không chuyên đặc trị đạo ôn, thuốc trôi nổi hoặc các dòng thuốc nấm phổ thông. Điều này làm bệnh không được kiểm soát triệt để, dễ tái phát và lan rộng nhanh hơn, gây lãng phí thời gian và chi phí.

Phun thuốc không đúng liều lượng và kỹ thuật

Tình trạng pha thuốc quá đặc, quá loãng hoặc phun không đều giữa mặt lá – bẹ – dảnh vẫn rất phổ biến. Thậm chí nhiều người phun trong lúc trời mưa, nắng gắt hoặc gió mạnh, khiến thuốc thất thoát, bám dính kém và giảm rõ rệt hiệu lực.

Chỉ tập trung dùng thuốc mà bỏ qua biện pháp canh tác

Việc gieo sạ dày, bón thừa đạm, ruộng ẩm kéo dài hoặc thông thoáng kém là những yếu tố khiến nấm bệnh dễ dàng bùng phát. Khi quá phụ thuộc vào thuốc trừ bệnh mà không điều chỉnh kỹ thuật canh tác, hiệu quả quản lý đạo ôn sẽ rất thấp.

Không theo dõi ruộng và thời tiết thường xuyên

Nhiều bà con chủ quan, không kiểm tra ruộng liên tục trong giai đoạn lúa mẫn cảm như làm đòng – trổ bông. Khi thời tiết âm u, ẩm cao, có sương đêm mà không phát hiện kịp, bệnh đạo ôn thường xuất hiện muộn và gây thiệt hại nặng.

Phun thuốc không đúng thời điểm là sai lầm phổ biến khiến bệnh đạo ôn khó kiểm soát.

Phun thuốc không đúng thời điểm là sai lầm phổ biến khiến bệnh đạo ôn khó kiểm soát.

An Tín Nông – Cung cấp vật tư nông nghiệp chính hãng giá sỉ

An Tín Nông là đơn vị phân phối vật tư nông nghiệp chính hãng giá sỉ, chuyên cung ứng số lượng lớn cho nhà vườn, hợp tác xã, đại lý và trang trại trên toàn quốc. Với mong muốn đồng hành cùng bà con trong canh tác bền vững, An Tín Nông mang đến danh mục sản phẩm phong phú, đáp ứng đúng nhu cầu thực tế như sau:

  • Đất trồng và giá thể: Cung cấp các dòng giá thể và đất trồng đạt tiêu chuẩn kỹ thuật, tối ưu hóa độ tơi xốp, giữ ẩm, thoát nước.
  • Phân bón các loại: Giúp cây trồng sinh trưởng mạnh, tăng năng suất và tối ưu chi phí đầu tư.
  • Thuốc bảo vệ thực vật: Đặc trị sâu bệnh, nấm hại, đảm bảo an toàn, hiệu quả và hạn chế kháng thuốc.
  • Hạt giống – vật tư: Năng suất cao, phù hợp nhiều mô hình canh tác khác nhau.
  • Dụng cụ, hệ thống tưới, thiết bị canh tác: Hỗ trợ nhà vườn và trang trại vận hành hiệu quả, tiết kiệm nhân công.
An Tín Nông – đồng hành cùng bà con với đầy đủ vật tư chuẩn chính hãng – giá sỉ tận tay.

An Tín Nông – đồng hành cùng bà con với đầy đủ vật tư chuẩn chính hãng – giá sỉ tận tay.

Với nguồn hàng ổn định, giá sỉ tận kho, chính sách chiết khấu hấp dẫn và giao hàng nhanh trên toàn quốc, An Tín Nông cam kết mang đến giải pháp tối ưu nhất cho các mô hình sản xuất nông nghiệp từ nhỏ đến lớn.

VTNN AN TÍN NÔNG
Vật tư nông nghiệp Chính hãng – Giá sỉ Tận Tay

———————
Hotline: 0909.612.274
Email: antinnong.vn@gmail.com
Website: https://antinnong.com
Địa chỉ: 9 Đường số 1, KDC Thành Ủy, Hiệp Bình, Thủ Đức, HCM

Rate this post

Sản phẩm nổi bật

Xem sản phẩm dành riêng cho bạn

Vật tư trồng Rau, Củ, Quả

Vật tư trồng Sầu Riêng

Vật tư trồng Bưởi, Cam, Chanh

Vật tư Cafe, Hồ Tiêu

Vật tư trồng Lúa

Vật tư trồng Hoa, Kiểng

Danh mục sản phẩm

Xem tất cả sản phẩm

Phân bón các loại

Thuốc trị sâu, nấm

Hạt giống Chất lượng

Giá thể trồng cây

Chậu trồng cây

Thiết bị canh tác, tưới tiêu