Bệnh bạc lá lúa là một trong những bệnh hại nguy hiểm, thường xuất hiện trong điều kiện thời tiết nóng ẩm, mưa nhiều. Bệnh do vi khuẩn Xanthomonas oryzae pv. oryzae gây ra, tấn công trực tiếp vào lá lúa, gây thất thu năng suất lớn. Bài viết dưới đây Antinnong sẽ giúp bà con nhận diện chính xác bệnh bạc lá lúa, hiểu rõ nguyên nhân và áp dụng đúng các biện pháp phòng trị hiệu quả để bảo vệ ruộng lúa khỏe mạnh.
Bệnh bạc lá lúa là gì?
Bệnh bạc lá lúa, còn gọi là bệnh cháy bìa lá, là một trong những bệnh hại nguy hiểm và phổ biến trên cây lúa, do vi khuẩn Xanthomonas oryzae pv. oryzae gây ra. Bệnh được ghi nhận lần đầu tại Nhật Bản vào cuối thế kỷ XIX và đến nay đã trở thành mối đe dọa lớn đối với sản xuất lúa trên toàn thế giới.
Vi khuẩn gây bệnh có khả năng di chuyển mạnh trong môi trường nước và sinh sản rất nhanh khi gặp điều kiện ẩm độ cao. Chúng thường tồn tại trong các giọt nước đọng trên bề mặt lá lúa, tạo thành dịch khuẩn và dễ dàng phát tán sang cây khỏe thông qua gió, mưa và dòng nước trên ruộng.
Hiện nay, bệnh bạc lá xuất hiện ở hầu hết các vùng trồng lúa, đặc biệt phổ biến tại các quốc gia có khí hậu nhiệt đới. Tại Việt Nam, bệnh thường gây hại nặng trong vụ hè thu, trong khi các vụ khác vẫn có thể phát sinh nhưng mức độ nhẹ hơn. Nếu bùng phát sớm và không được kiểm soát kịp thời, bệnh bạc lá lúa có thể làm giảm năng suất nghiêm trọng, thậm chí gây thất thu lớn cho người trồng lúa.
Nhận diện đúng bệnh bạc lá lúa giúp bà con chủ động phòng trừ kịp thời ngay từ đầu vụ.
Nguyên nhân gây bệnh bạc lá lúa
Bệnh bạc lá lúa phát sinh và gây hại do nhiều yếu tố tác động đồng thời, trong đó chủ yếu gồm các nguyên nhân sau:
Tác nhân gây bệnh: Bệnh do vi khuẩn Xanthomonas oryzae pv. oryzae gây ra, vi khuẩn xâm nhập vào mạch dẫn của cây lúa, làm giảm khả năng quang hợp, gây lép hạt và thất thu năng suất nghiêm trọng.
Điều kiện thời tiết bất lợi: Nhiệt độ từ 26–30°C kết hợp với ẩm độ cao, mưa nhiều, sương mù dày hoặc mưa to kèm gió lớn tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn phát triển và lây lan nhanh.
Giống lúa mẫn cảm: Một số giống lúa có khả năng kháng bệnh kém, đặc biệt là giống tạp giao hoặc giống chất lượng cao, dễ nhiễm bệnh bạc lá khi gặp thời tiết bất thuận.
Kỹ thuật canh tác chưa phù hợp: Gieo sạ quá dày, ruộng trũng ngập nước lâu, đất nhiễm chua hoặc chăm sóc không đúng kỹ thuật làm ruộng kém thông thoáng, tăng nguy cơ phát sinh bệnh.
Bón phân không cân đối: Bón thừa đạm, bón muộn, bón lai rai hoặc bón không cân đối N–P–K khiến cây lúa xanh mềm, sức chống chịu kém, dễ nhiễm bệnh.
Vết thương cơ giới và sâu bọ: Sâu, côn trùng gây hại tạo vết xước trên lá, là cửa ngõ để vi khuẩn xâm nhập và lây lan từ lá bệnh sang lá khỏe.
Nguồn bệnh tồn lưu: Vi khuẩn tồn tại trong đất, gốc rạ, rễ lúa, cỏ dại và tàn dư thực vật từ vụ trước, là nguồn lây nhiễm chính cho vụ sau.
Bệnh bạc lá lúa phát sinh mạnh do thời tiết ẩm, mưa nhiều và bón thừa đạm.
Dấu hiệu nhận biết bệnh bạc lá lúa
Bệnh bạc lá trên lúa có những dấu hiệu đặc trưng, dễ nhận biết nếu quan sát kỹ ở lá lúa, đặc biệt trong giai đoạn làm đòng – trổ bông. Các triệu chứng thường gặp gồm:
Vết bệnh xuất hiện đầu tiên ở mép lá hoặc chóp lá, lá bị cháy dọc theo bìa, vết cháy lan dần từ đầu lá xuống gốc, còn gọi là hiện tượng cháy bìa lá.
Ban đầu vết bệnh có dạng sọc hoặc đốm úng nước, màu xanh xám hoặc vàng nhạt, sau đó chuyển dần sang màu trắng bạc – dấu hiệu điển hình của bệnh bạc lá.
Ranh giới giữa phần lá bị bệnh và lá khỏe thường không đều, tạo thành đường gợn sóng hoặc răng cưa rất dễ nhận thấy.
Trong điều kiện ẩm độ cao, trên bề mặt vết bệnh xuất hiện các giọt dịch khuẩn màu trắng đục hoặc vàng nhạt. Ban ngày dịch khuẩn khô lại, ban đêm gặp sương sẽ tan ra và chảy dọc theo mép lá, dễ phát tán sang lá khác nhờ gió và nước.
Vết bệnh lan nhanh theo chiều gió, có thể xuất hiện ở mép lá, chóp lá hoặc giữa phiến lá, đặc biệt tại những vị trí lá bị xây xát do gió mạnh hoặc côn trùng gây hại.
Khi bệnh phát triển nặng, toàn bộ lá có thể bị bạc trắng rồi cháy khô, nhất là lá đòng. Điều này làm quá trình nuôi hạt bị gián đoạn, dẫn đến lép hạt nhiều và giảm năng suất nghiêm trọng.
Một số giống lúa mẫn cảm khi nhiễm bệnh thường có triệu chứng nặng hơn, bệnh lan nhanh và gây cháy lá trên diện rộng.
Dấu hiệu bạc lá xuất hiện rõ trên lá và bông, làm cây lúa sinh trưởng kém, hạt lép.
Tác hại của bệnh bạc lá lúa
Bệnh cháy bìa lá lúa có thể xuất hiện từ giai đoạn đẻ nhánh cho đến trổ – chín, thậm chí trong một số trường hợp bệnh phát sinh sớm ngay từ giai đoạn mạ và gây hiện tượng héo xanh (Kresek), làm cây mạ chết hàng loạt, giảm mật độ ruộng lúa nghiêm trọng.
Khi bệnh bùng phát sớm và lây lan nhanh, lá lúa bị cháy khô từng phần hoặc toàn bộ, khiến khả năng quang hợp suy giảm mạnh. Hậu quả là lúa nuôi hạt kém, dễ xảy ra hiện tượng lép, lửng hạt, làm giảm đáng kể năng suất và chất lượng thóc, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả sản xuất của bà con nông dân.
Bệnh bạc lá lúa làm giảm năng suất và chất lượng hạt, ảnh hưởng trực tiếp đến thu nhập của bà con.
Biện pháp phòng trừ bệnh bạc lá lúa hiệu quả
Để phòng trừ bệnh bạc lá lúa đạt hiệu quả cao, bà con cần kết hợp đồng bộ các biện pháp giống, canh tác và hóa học, chủ động phòng bệnh từ sớm và xử lý kịp thời khi bệnh xuất hiện.
Chọn giống lúa có khả năng chống chịu bệnh
Ưu tiên gieo cấy các giống lúa có khả năng kháng hoặc ít nhiễm bệnh bạc lá.
Những vùng thường xuyên bị bệnh nặng cần điều chỉnh cơ cấu giống, hạn chế gieo trồng các giống mẫn cảm, nhất là trong vụ hè thu.
Sử dụng giống lúa sạch bệnh, mạ khỏe để giảm nguy cơ nhiễm bệnh ngay từ đầu vụ.
Bố trí thời vụ gieo cấy hợp lý
Tùy điều kiện từng địa phương, cần sắp xếp lịch gieo cấy phù hợp để giai đoạn lúa đòng – trổ không trùng với thời điểm mưa bão, gió mạnh.
Tránh gieo sạ quá sớm hoặc quá muộn khiến lúa dễ gặp điều kiện thời tiết bất lợi.
Biện pháp canh tác và chăm sóc
Áp dụng các mô hình canh tác tiên tiến như SRI, 3 giảm 3 tăng, 1 phải 5 giảm, IPM nhằm giúp cây lúa sinh trưởng khỏe và tăng sức chống chịu bệnh.
Cấy thưa, mỗi khóm 1–2 dảnh, giúp ruộng thông thoáng, hạn chế ẩm độ cao.
Bón phân cân đối N–P–K, tránh bón thừa đạm, bón đạm muộn hoặc bón lai rai.
Những ruộng trũng hoặc có hiện tượng dồn đạm cuối vụ cần giảm lượng đạm, tăng lân và kali để cây cứng, lá dày và hạn chế nhiễm bệnh.
Quản lý nước hợp lý, giữ mực nước vừa phải, không để ruộng ngập sâu kéo dài.
Thường xuyên vệ sinh đồng ruộng, làm đất kỹ, chôn vùi gốc rạ, diệt cỏ dại là ký chủ trung gian của bệnh.
Lưu ý: Khi phát hiện lúa có dấu hiệu nhiễm bệnh, ngừng ngay việc bón phân hóa học, phân bón lá và thuốc kích thích sinh trưởng, đồng thời giữ mực nước ruộng khoảng 3–5 cm để hạn chế bệnh lây lan.
Biện pháp hóa học
Khi bệnh mới chớm xuất hiện, sử dụng thuốc bảo vệ thực vật đặc trị vi khuẩn nằm trong danh mục cho phép, có chứa các hoạt chất như:
Bismerthiazol, Copper hydroxide, Oxolinic acid, Thiodiazole zinc, Thiodiazole copper…
Phun thuốc theo nguyên tắc 4 đúng (đúng thuốc – đúng liều – đúng lúc – đúng cách), đảm bảo an toàn và hiệu quả.
Giai đoạn lúa đòng – trổ – chín, cần theo dõi sát diễn biến thời tiết, phun phòng trước và sau mưa giông để ngăn bệnh lây lan trên diện rộng.
Không lạm dụng thuốc, nên luân phiên hoạt chất để tránh hiện tượng kháng thuốc.
Áp dụng biện pháp phòng trừ tổng hợp đúng kỹ thuật là cách hiệu quả nhất
An Tín Nông – Cung cấp vật tư nông nghiệp chính hãng giá sỉ
An Tín Nông là đơn vị phân phối vật tư nông nghiệp chính hãng giá sỉ, chuyên cung ứng số lượng lớn cho nhà vườn, hợp tác xã, đại lý và trang trại trên toàn quốc. Với mong muốn đồng hành cùng bà con trong canh tác bền vững, An Tín Nông mang đến danh mục sản phẩm phong phú, đáp ứng đúng nhu cầu thực tế như sau:
Đất trồng và giá thể: Cung cấp các dòng giá thể và đất trồng đạt tiêu chuẩn kỹ thuật, tối ưu hóa độ tơi xốp, giữ ẩm, thoát nước.
Phân bón các loại: Giúp cây trồng sinh trưởng mạnh, tăng năng suất và tối ưu chi phí đầu tư.
Thuốc bảo vệ thực vật: Đặc trị sâu bệnh, nấm hại, đảm bảo an toàn, hiệu quả và hạn chế kháng thuốc.
Hạt giống – vật tư: Năng suất cao, phù hợp nhiều mô hình canh tác khác nhau.
Dụng cụ, hệ thống tưới, thiết bị canh tác: Hỗ trợ nhà vườn và trang trại vận hành hiệu quả, tiết kiệm nhân công.
An Tín Nông – đồng hành cùng bà con với đầy đủ vật tư chuẩn chính hãng – giá sỉ tận tay.
Với nguồn hàng ổn định, giá sỉ tận kho, chính sách chiết khấu hấp dẫn và giao hàng nhanh trên toàn quốc, An Tín Nông cam kết mang đến giải pháp tối ưu nhất cho các mô hình sản xuất nông nghiệp từ nhỏ đến lớn.
VTNN AN TÍN NÔNG
Vật tư nông nghiệp Chính hãng – Giá sỉ Tận Tay
